Пінск: горад двух краін... (ІІ частка)

На нашым сайце ўжо публікаваўся артыкул "Пінск: горад двух краін...", але там была гутарка пра Пінск у 1918/1921 годзе, як яго паміж сабою падзялілі БНР і УНР. У гэтым артыкулу размова пойдзе пра Пінск у ліпені 1941 па ліпень 1946 г.
У гэты час Пінск стаў буйным горадам Украіны на Поўначы...

У сакавіку 1921 года Пінск афіцыйна быў далучаны да Польшчы, а ўжо ў кастрычніку 1939 года далучаны да БССР.
22 чэрвеня 1941 года нямецкія войскі перасяклі мяжу СССР, пачалася Вялікая Айчынная вайна.
24 чэрвеня 1941 года з Пінска на Сібір адправіўся поўны цягнік рэпрэсаваных пінчукоў. У той жа дзень на сучаснай вуліцы Леніна, каля калегіўма супрацоўнікі НКУС(НКВД) забілі 11 хлопцаў ад 17 да 19 год... На раніцу 25 чэрвеня ўся камуністычная наменклатура, міліцыя, войскі НКУС пакінулі Пінск і з’ехалі ў РСФСР. Сталіца Палесся засталася без аховы і без мясцовага урада. Анархія не праявілася, а нават наадварот: людзі працягвалі сваю працу, працаваў рынак, крамы і інш.
4 ліпеня ў горад увайшлі некалькі немцаў, а 6 ліпеня 1941 года ўжо некалькі дывізій, якія правялі парад. Вядома, што 6 ліпеня 1941 года жыхары Пінска самі арганізаваліся і выйшлі на сустрачу немцаў. Яны(жыхары) былі святочна апрануты, а некалькі жанчын спявалі песні і неслі ў руках хлеб, гарэлку, мяса... Усё гэта на камеру сняў нямецкі кінахронік ад СС, але плёнка знаходзіцца ў Берліне і перадаваць яе ў РБ няхто не збіраецца, бо яе ўсё роўна не пакажуць.
(Выпіска з газеты г. Львова “Львівське слово” за сакавік 2006г.)
(...)6 липня 1941 року було створена Пінське містечкове управлене (ПМУ) яке узначалів С.Кирилов.
У ПМУ, тутєйших в’язниц, поліцію склад бив тільки з Піньчуків . Були засновані біржа робочих з главою А.Буцкім (пінчук) , наглядні комітет за лісом з главою Л.Брокманом (пінчук), наглядні комітет за водними шляхами де главою був яшчє один пінчук.
Тільки з-за того, що Пінськ і яго наваколле з статусам акругі било уключена у склад рейскамісарията „Україна” у нашим місці появилися гурти УПА, а так же історія Пінська зв’язана з Україною. Головні мови були українська і німецька.
Активна розгорнула свою роботу культурно – асветніцкі гурт „Просвіта”. „Просвіта” притягла дужа молодих жихарів. Юнаки сходилися на всякі демонстрації. У Пінську бив легальний гандаль, робив театр, казино, кінотеатр, бібліотеки і др. Па словам адной з участніков ВАВ більш жихарів було против комуністів (СССР)!
Дужим центром стала штотиднёвая газета „Пінська газета”. Редакторам „ПГ” був на той час активний націоналіст Федір Дудко. „...тыраж яе быў большы за чысло насельніцтва горада, а толькі за адзіны 1942 год у свет выйшла 1мл. асобнікаў. Праводзіліся розныя агітацыйныя кампаніі, распаўсюджваліся лістоўкі...” цитата з історичного документа. У Пінську жило на той час ля 2000 українців.
Пінчуки принялі активні участі в гурту УПА. Дужа документів падзапретом, але колись вони будуть віддані народу. Покуль ж тільки по словам старожил я кожу: „ До 1952/53 року на Поліссі боролися гуртки УПА де склад був з поліщуків! Керували місцевим гуртом УПА (Пінськ) наступні пінчуки:
Лої П.
Безручко П.
Гладун Х.
Хихлюк Ф.
Кісель Р.
Дудко Ф.
Вечорко К.
Вони боролися против німців і против комуністів! Вони вели боротьбу проти обох імперіалізмів на платформі власних сил, а в основу своєї співпраці з другими народами класти їхнє визначення нашого права на власну державу і на цій площині шукати спільних інтересів західнім і східній народів у спільній боротьбі проти німецько-московського та інших імперіалізмів..." Смерть Гітлеру й Сталіну! Смерть воєнним поневолювачам Берліну і Москви! Геть імперіялістичну війну! Хай живе революція поневолених народів! Хай живуть самостійні держави всіх народів! Хай живе мир і дружба всіх народів!" (Постій, жовтень 1943 р. Головне Командування Української Повстанської Армії). (...)

Пінск уключылі ў склад рэйхскамісарыята “УКРАІНА”. Увялі ў горадзе дзве мовы: украінскую і нямецкую (друкавалі ўсё на гэтых мовах, перавялі на гэтыя мовы назвы уліц і інш). Запусцілі ў працу: кінатэатр, бібліятэку, казіно, публічны дом (апошняя служучая публічная дома памерла ў канцы 1990-х), арганізавалі ў калегіуме выстаўку мастакоў з Берліна да верасня 1941 года. Быў дадзены дазвол на ужыванне сімволікі: нямецкай(фашыстаў,свастыка) і сцяга, герба Украіны.
За выдачу яўрэяў, паліт.работнікаў, сябраў компартыі выдавалася чалавеку - дзве каровы ці конь.Адкрыліся касцёлы, храмы. Далі дазвол на маленькі прыватны гандаль.
Як адзначала партызанка С. Нікрашэвіч, то моладзь Пінска больш уключылася ў працу з “Просьвітой” і “Піньской Газэтай” чым з падпольным камсамолам.
У 1944 годзе паміж Беларускім нацыянальным супрацівам і УПА было заключана пагадненне па якому Пінск у выніку перамогі над фашыстамі і камуністамі адыходзіў Украіне. У пагадненні таксама казалася аб тым, што салдаты УПА абараняючы Пінск – абараняюць Украіну. Па мапе УПА мы адносіліся да “ПІВНІЧНО-ЗАХІДНІ УКРАЇНСЬКІ ЗЕМЛІ (ПЗУЗ) область Волинська”.
Пасля таго, як Пінск у 1944 годзе быў заняты Чырвонай Арміяй, салдаты УПА разгарнулі актыўную барацьбу, якая спынілася ў пачатку 50-х гадоў.
Першы бой адбыўся ў в.Невель (Пінскі р-н) у 1946 годзе. Некалькі партызан УПА захапілі вёску, забілі сакратара калгаса, некалькіх камсамольцаў, а актыўных сябраў КПБ(б) павесілі на дрэве. Цераз некалькі гадзін у вёску прыехалі салдаты НКУС. Разгарнуўся бой.
Каля 5 салдат УПА былі забіты, а з боку НКУС забітых не было.

Апошні раз Пінск быў пад сцягам Украіны ў 1944 годзе. Мінула ўжо 64 гады і хто яго ведае, ці будзе ён яшчэ развівацца над Пінскам...

Вацлаў ПАСПАЛІТЫ